Slaapapneu wordt meestal geassocieerd met oudere mensen en overgewicht, maar komt bij krachtsport vaker voor dan je zou verwachten. Grote nekspieren, een hoog lichaamsgewicht en sommige medicijnen creëren omstandigheden voor herhaalde ademhalingsstops tijdens de slaap. De redactie legt uit hoe apneu ontstaat, hoe het het herstel schaadt en wat er bekend is over de relatie met farmacologie.
Wat is obstructieve slaapapneu
Obstructieve slaapapneu is een aandoening waarbij de bovenste luchtwegen tijdens de slaap herhaaldelijk geheel of gedeeltelijk worden afgesloten. Wanneer de keelspieren ontspannen, stort het zachte weefsel in en wordt de luchtstroom gedurende tien seconden of langer verminderd (hypopneu) of gestopt (apneu). De ademhalingsinspanningen gaan door, maar er komt geen lucht langs.
Elke episode verlaagt het zuurstofniveau in het bloed en eindigt met een korte ontwaking van de hersenen – een microactivatie die de persoon zich gewoonlijk niet herinnert. De slaap raakt gefragmenteerd: zelfs na acht uur in bed zijn diepe en herstellende fasen niet voldoende.
De ernst van apneu wordt beoordeeld aan de hand van de apneu-hypopneu-index (IAH) – het aantal episoden per uur slaap. Volgens algemeen aanvaarde criteria komen 5–14 episoden per uur overeen met een milde mate, 15–29 met een matige mate, en 30 en meer met een ernstige mate.
De prevalentie van apneu onder de volwassen bevolking is aanzienlijk. Een epidemiologisch onderzoek door Peppard et al. (2013) ontdekten dat matige tot ernstige slaapstoornissen bij het ademen aanwezig waren bij een aanzienlijk deel van de volwassen mannen en bij een kleiner deel van de vrouwen, waarbij de prevalentie toenam met de prevalentie van obesitas.
Waarom atleten ook risico lopen
Tot de belangrijkste anatomische factoren van apneu behoren een grotere nekomvang, smalle luchtwegen, vergrote amandelen en retrognathie (naar achteren verplaatste onderkaak). Een hoog lichaamsgewicht, ook al wordt het voornamelijk door de spieren veroorzaakt, verhoogt de druk van weefsels op de luchtwegen in rugligging.
Dat is de reden waarom apneu wordt beschreven bij vertegenwoordigers van sporten waarbij een grote massa wordt gewaardeerd: American football (vooral lijnwachters), gewichtheffen, powerlifting, strongman, bodybuilding in zware categorieën, worstelaars en werpers. Een grote massa, een dikke nek en vaak de aanwezigheid van vetweefsel in het nekgebied worden gecombineerd.
Een typische situatie doet zich voor wanneer een atleet, na het beëindigen van zijn carrière, zijn activiteitsniveau vermindert, maar de gewoonte behoudt om veel te eten. Het lichaamsgewicht verandert van samenstelling ten gunste van het vetweefsel, en de apneu, die mild was, verergert.
| Factor | Hoe dit apneu bevordert | Voor wie het het meest aangaat |
|---|---|---|
| Groot lichaamsgewicht | Weefseldruk op de luchtwegen tijdens het liggen | Zware categorieën van krachtsporten |
| Grote nekomvang | Vernauwing van het lumen van de keelholte | Bodybuilding, worstelen, American football |
| Anatomie van de kaak, amandelen | Smalle bovenste luchtwegen | Ongeacht het soort sport |
| Verstopte neus | Mondademhaling, instorting van de keelholte | Allergie, neusletsel bij contactsporten |
| Geneesmiddelen en alcohol | Verminderde spiertonus, verandering in de ademhalingsregulatie | Zie onderstaande secties |
Neusblessures bij boksen, vechtsporten en hockey zijn een andere factor. De kromming van het neustussenschot maakt het moeilijk om door de neus te ademen en dwingt u tijdens uw slaap door uw mond te ademen, waardoor de kans op een daling van de keelholte groter wordt.
Testosteron en anabole steroïden
De relatie tussen testosteron en apneu is voornamelijk in medische context onderzocht. Een gerandomiseerde studie van Liu et al. (2003) ontdekten bij oudere mannen dat een korte kuur met een hoge dosis testosteron de slaapademhaling verslechterde en de slaapduur verkortte. Een review van Hanafy (2007) vatte het bewijs samen dat therapie met testosteron bij een subgroep van patiënten apneu kan veroorzaken of verergeren.
Het mechanisme is waarschijnlijk centraal en niet alleen anatomisch: androgenen beïnvloeden de chemoreceptorgevoeligheid van het ademhalingscentrum voor kooldioxide en zuurstof, waardoor de regulatie van de ademhaling tijdens de slaap verandert. Dat wil zeggen, het effect kan zich manifesteren zelfs voordat het lichaamsgewicht verandert.
De klinische richtlijn van de Endocrine Society voor testosterontherapie (Bhasin et al., 2018) vermelden ernstige onbehandelde obstructieve slaapapneu als een aandoening waarbij testosterontherapie niet mag worden gestart zonder voorafgaande correctie. Dit weerspiegelt de erkenning van het verband op het niveau van medische aanbevelingen.
Wat betreft suprafysiologische doses anabole steroïden zijn er weinig systematische onderzoeken naar apneu. Het is echter logisch om een combinatie van twee mechanismen te verwachten: een centraal effect op de ademhalingsregulatie en een toename van het lichaamsgewicht en de nekomtrek. Bovendien verhogen androgenen de hematocriet, en nachtelijke hypoxie bij apneu stimuleert zelf de vorming van erytrocyten, zodat deze effecten elkaar kunnen versterken.
Andere stoffen: groeihormoon, kalmerende middelen, alcohol
Groeihormoon en IGF-1 beïnvloeden de groei van zachte weefsels. Bij acromegalie, een ziekte met een teveel aan groeihormoon, komt obstructieve slaapapneu zeer vaak voor als gevolg van vergroting van de tong, zachte weefsels van de keelholte en veranderingen in de kaak. Of dit wordt gereproduceerd bij niet-medisch gebruik van groeihormoon bij atleten is nog niet definitief vastgesteld, maar het mechanisme is plausibel en vochtretentie in zachte weefsels is een bekende bijwerking.
Alcohol, slaappillen (vooral benzodiazepines), opioïde pijnstillers en sommige spierverslappers verminderen de tonus van de spieren van de keelholte en onderdrukken de reactie van de hersenen op zuurstofgebrek. Bij iemand met apneu verlengen ze episoden van ademstilstand en verdiepen ze de zuurstofdaling. Opioïden kunnen ook centrale apneu veroorzaken.
Atleten gebruiken vaak slaappillen tijdens vluchten en om in slaap te vallen na avondwedstrijden, en pijnstillers - na blessures. Bij een persoon met niet-gediagnosticeerde apneu kan een dergelijke combinatie gevaarlijk zijn.
- Androgenen: verandering in de ademhalingsregulatie, gewichtstoename en nekomtrek.
- Groeihormoon: groei en zwelling van zachte weefsels (mechanisme naar analogie met acromegalie).
- Alcohol en slaappillen: ontspanning van de keelspieren, verlenging van episoden.
- Opioïden: depressie van het ademhalingscentrum, centrale apneu.
Stimulerende middelen daarentegen verslechteren de slaap op een andere manier: door de duur en kwaliteit ervan te verminderen. Iemand die zijn slaperigheid overdag ‘compenseert’ met cafeïne en stimulerende middelen, kan de symptomen van onbehandelde apneu maskeren.
Implicaties voor de gezondheid en resultaten
Herhaalde episodes van hypoxie en micro-arousals activeren het sympathische zenuwstelsel. Het resultaat is een stijging van de bloeddruk, vooral 's ochtends, hartritmestoornissen, in het bijzonder atriale fibrillatie, en een afname van de gevoeligheid voor insuline. Onbehandelde matige tot ernstige apneu wordt in verband gebracht met een hoger risico op cardiovasculaire voorvallen.
Voor sporters is de impact op het herstel belangrijk. Gefragmenteerde slaap schaadt de concentratie, reactietijd, stemming en het vermogen om trainingsbelastingen te verdragen. Slaperigheid overdag verhoogt het risico op verwondingen en verkeersongevallen.
De combinatie van apneu met farmacologische factoren verhoogt het cardiovasculaire risico. Androgenen en apneu verhogen beide de bloeddruk en het hematocriet, en door steroïden geïnduceerde myocardiale hypertrofie draagt bij aan de belasting van het hart als gevolg van nachtelijke hypoxie.
Het goede nieuws is dat apneu goed gediagnosticeerd en behandelbaar is. Lees meer over onderzoek en preventie in ons aparte materiaal.
Redactionele conclusies
Obstructieve slaapapneu is niet alleen een probleem voor ouderen. Zijn grote lichaamsgewicht en dikke nek- en neusblessures maken hem tot een reëel risico voor beoefenaars van kracht- en contactsporten.
Testosteron kan de slaapademhaling verergeren, wat wordt erkend door klinische richtlijnen. Groeihormoon, alcohol, slaappillen en opioïden dragen ook bij aan apneu of verergeren deze.
Onbehandelde apneu verhoogt de druk, het risico op hartritmestoornissen en verslechtert het herstel, dus snurken met ademhalingspauzes is een reden voor onderzoek.
De redactie raadt ook aan om onze materialen te lezen over de preventie en diagnose van slaapapneu, over het effect van anabole steroïden op het hart, en over slaap als factor bij het herstel van een atleet.
Lijst met gebruikte literatuur
- Liu PY, Yee B, Wishart SM, et al. The short-term effects of high-dose testosterone on sleep, breathing, and function in older men. J Clin Endocrinol Metab. 2003;88(8):3605â3613.
- Hanafy HM. Testosterone therapy and obstructive sleep apnea: is there a real connection? J Sex Med. 2007;4(5):1241â1246.
- Bhasin S, Brito JP, Cunningham GR, et al. Testosterone therapy in men with hypogonadism: an Endocrine Society clinical practice guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2018;103(5):1715â1744.
- Peppard PE, Young T, Barnet JH, et al. Increased prevalence of sleep-disordered breathing in adults. Am J Epidemiol. 2013;177(9):1006â1014.
- Pope HG Jr, Wood RI, Rogol A, et al. Adverse health consequences of performance-enhancing drugs: an Endocrine Society scientific statement. Endocr Rev. 2014;35(3):341â375.
- Kapur VK, Auckley DH, Chowdhuri S, et al. Clinical practice guideline for diagnostic testing for adult obstructive sleep apnea: an American Academy of Sleep Medicine clinical practice guideline. J Clin Sleep Med. 2017;13(3):479â504.
